धनकुटा । पूर्वी नेपालको महत्वपूर्ण ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक सम्पदा साँगुरीगढी समयको परिवर्तनसँगै गुमनामजस्तै बन्न पुगेको छ। किराँतकालमा मुख्य नाकाको रूपमा रहेको यो स्थान राणाकालमा धनकुटा गौडाको हिस्सा थियो। पञ्चायतकालमा पनि पूर्वी पहाडको महत्वपूर्ण प्रवेशद्वार मानिएको साँगुरीगढीको महत्त्व अहिले भने ओझेलमा परेको छ।

पूर्वी नेपालकै चर्चित पर्यटकीय गन्तव्य भेडेटारबाट मात्र ३ किलोमिटर उत्तरपश्चिममा रहेको साँगुरीगढी नेपाल एकीकरणको क्रममा ऐतिहासिक स्थान मानिन्छ। पृथ्वीनारायण शाहले १८३१ साल साउनमा यो गढी जितेर यसलाई पूर्वी क्षेत्रको सैनिक गतिविधिको आधार बनाएका थिए।

२०३६ सालसम्म पूर्वी पहाडको प्रवेशद्वारको रूपमा रहेको साँगुरीगढी, धरान-धनकुटा सडक निर्माण भएपछि सुनसान बन्न थाल्यो। पर्यटकीय गन्तव्यको रूपमा विकास गर्न लाखौं रुपैयाँ खर्चेर संरचनाहरू बनाइए पनि गढीले अपेक्षित पर्यटक तान्न सकेन। रेलिङसहितको सिढी, प्रवेशद्वार, र शौचालय जस्ता पूर्वाधार निर्माण भए पनि प्रचार-प्रसारको कमीले यसले पर्यटकीय महत्व गुमाएको छ।

धरानबाट यही गढी हुँदै एकीकृत पदमार्ग घोषणा गरिए पनि आवश्यक पूर्वाधार विकासको अभाव छ। प्रचार-प्रसार र भौतिक पूर्वाधारको विकास गर्न सकिएमा यो स्थान पूर्वी नेपालको प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य बन्नसक्छ।

साँगुरीगढीको ऐतिहासिक महत्वलाई पुनर्जीवित गर्न स्थानीय समुदाय, सरकार, र पर्यटन क्षेत्रका सरोकारवालाहरूको सहकार्य आवश्यक छ। पर्याप्त लगानी, प्रचार, र पूर्वाधार विकास गरेर यसलाई आकर्षक गन्तव्य बनाउन सकिन्छ।

यदि समयमै उचित कदम चालिएन भने पूर्वी नेपालको यो ऐतिहासिक सम्पदा संरक्षण र प्रवर्द्धनबिनै लोप हुने जोखिम छ।